كلمه « سبب » به معناى وصله و وسيله است . پس معناى ايتاء سبب از هر چيز اين مىشود كه از هر چيزى كه معمولا مردم به وسيله آن متوسل به مقاصد مهم زندگى خود مىشوند ، از قبيل عقل و علم و دين و نيروى جسم و كثرت مال و لشگر و وسعت ملك و حسن تدبير و غير آن . جمله مورد بحث منتى است از خداى تعالى كه بر ذو القرنين مىگذارد و با بليغترين بيان امر او را بزرگ مىشمارد . نمونه هايى كه خداوند تعالى از سيره و عمل و گفتار او نقل مىكند كه مملو از حكمت و قدرت است شاهد بر همين است كه غرض بزرگ شمردن امر او است . * ( « فَأَتْبَعَ سَبَباً » ) * . « اتباع » به معناى لاحق شدن است ، يعنى ملحق به سببى شد . و به عبارتى ديگر وصله و وسيله اى تهيه كرد كه با آن به طرف مغرب آفتاب سير كند و كرد . * ( « حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِنْدَها قَوْماً » ) * . كلمه « حتى » دلالت مىكند بر اينكه فعلى در تقدير است و تقدير كلام « فسار حتى اذا بلغ - و سير كرد تا به مغرب آفتاب رسيد » مىباشد . و مراد از مغرب آفتاب ، آخر معموره آن روز از ناحيه غرب است ، به دليل اينكه مىفرمايد : « نزد آن مردمى را يافت » . مفسرين گفته‌اند : منظور از « عين حمئة » چشمه اى داراى گل سياه يعنى لجن است ، چون حماة به معناى آن است و مقصود از عين دريا است ، چون بسيار مىشود كه اين كلمه به دريا هم اطلاق مىگردد . و مقصود از اينكه فرمود « آفتاب را يافت كه در دريايى لجندار غروب مىكرد » اين است كه به ساحل دريايى رسيد كه ديگر ما وراى آن خشكى اميد نمىرفت ، و چنين به نظر مىرسيد كه آفتاب در دريا غروب مىكند چون انتهاى افق بر دريا منطبق است . بعضى هم گفته‌اند : چنين چشمه لجندارى با درياى محيط ، يعنى اقيانوس غربى ، كه جزائر خالدات در آن است منطبق است و جزائر مذكور همان جزائرى است كه در هيات و جغرافياى قديم مبدأ طول به شمار مىرفت ، و بعدها غرق شده و فعلا اثرى از آنها نمانده است . جمله « * ( فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ ) * » به صورت « عين حامية » يعنى حاره ( گرم ) نيز قرائت شده و اگر اين قرائت صحيح باشد درياى حار با قسمت استوايى اقيانوس كبير كه مجاور آفريقا است منطبق مىگردد ، و بعيد نيست كه ذو القرنين در رحلت غربيش به سواحل آفريقا رسيده باشد . * ( « قُلْنا يا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْناً » ) * . قول منسوب به خداى عز و جل در قرآن كريم ، در وحى نبوى و در ابلاغ به وسيله وحى